ســــــــنــــــــگـان_

ابو روح جرجانى مشهور به زرین دست پزشک نامدار دوره ی سلجوقی

جراح وچشم ‏پزشک نامدار ایرانى قرن پنجم هجرى، ابو روح محمد بن منصور بن عبد الله جرجانى در شهر گنبد کاووس دیده به جهان گشود. وی از چشم پزشکان و جراحان معروف دربار #ملکشاه_سلجوقى بوده است و به علت شهرت و موفقیت زیادی که در این علم کسب نمود به لقب #زرین_دست مفتخر گشت.

وى به دستور ملک شاه سلجوقى در سال 480 هجرى اولین کتاب مختص چشم پزشکی به زبان فارسی، در ده باب در چشم پزشکى نگاشت که نور العیون‏ نام داشت و در حال حاضر دو نسخه خطی این کتاب در دانشگاه اکسفورد انگلستان و کلکته هندوستان نگهداری میشود و توسط هیرشبرگ به آلمانی نیز ترجمه شده است.

کتاب نورالعیون جامع همه اطلاعات چشم پزشکی پیشین است. وی اهم کتب این فن را بر می شمارد و ضمن بر شمردن برخی از منابع خویش، برتری کتابش را نسبت به آثار پیش از خود متذکر می شود.

کتاب نورالعیون به ده باب تقسیم گردیده و نویسنده طى این ابواب ابتدا ساختمان و تشریح چشم را شرح داده و سپس به توضیح بیمارى‏هاى چشم پرداخته است و یک باب درباره بیمارى‏ هائى که قابل رویت هستند و یک باب هم درباره بیمارى‏هائى که قابل رویت نمى‏باشند، آنگاه دو فصل را به جنبه‏هاى دیگر بیمارى‏هاى چشم اختصاص داده و این‏بار بیمارى‏ها را به دو دسته قابل علاج و غیر قابل علاج تقسیم نموده است. با فصل ششم توضیحات مربوط به درمان شروع مى‏گردد و فصل بعد از آن، که خود از سه بخش تشکیل گردیده است، منحصرا به جراحى‏هاى چشم اختصاص داده شده است.

جاى شگفتى است که مى‏بینیم طى دو نسل متوالى از شهر جرجان (گنبد قابوس فعلى) دو طبیب عالیقدر و نامدار برخاسته ‏اند که هر دو تالیف خود را بزبان فارسى نوشته ‏اند، یکى سید اسمعیل جرجانى و دیگرى هم ابو روح محمد بن منصور.