جنگ جهانی اول در خاورمیانه (۱۹۱۴-۱۹۱۸)
جنگ جهانی اول در خاورمیانه
از کتاب «اطلس کوچک تاریخ جهان»، جفری باراکلو (Geoffrey Barraclough)، انتشارات آلبان میشل، ۱۹۸۴ (ترجمه فرانسوی از «اطلس مختصر تایمز تاریخ جهان»، ۱۹۸۲)
🟠نارنجی روشن :امپراتوری عثمانی در ۱۹۱۴ (اکثر خاورمیانه، از آناتولی تا یمن).
🟣بنفش: مناطق تحت کنترل یا نفوذ بریتانیا در ۱۹۱۴ (مصر، قبرس، بخشهایی از خلیج فارس).
🟢سبز : امپراتوری روسیه در ۱۹۱۴ (قفقاز، بخشهایی از ارمنستان و آذربایجان کنونی).
🔺فلش قرمز → نیروهای ترک (عثمانی).
♻️فلش سبز → نیروهای روسی.
💠فلش آبی روشن → نیروهای فرانسوی.
♐فلش آبی تیره → نیروهای متفقین (عمدتاً بریتانیایی).
♀️فلش بنفش → نیروهای عرب تحت فرماندهی سرهنگ ت. ا. لورنس (لورنس عربستان).
🟤خط قهوهای — شورش عرب علیه عثمانیها.
❌خط قرمز — خطوط جبهه ترکها در لحظه تسلیم (۳۰ اکتبر ۱۹۱۸).
➖خط سیاه نقطهچین — راهآهنها (مانند راهآهن حجاز، هدف حملات چریکی لورنس).
در سال ۱۹۱۴، سلطه امپراتوری عثمانی بر سرزمین وسیعی از آناتولی تا مصر، توسط میلیونها ساکن عرب آن و همچنین بریتانیاییها مورد چالش قرار گرفته بود.
بریتانیاییها از منطقه نفوذ بزرگی (قبرس، بینالنهرین، خلیج فارس) برخوردار بودند و مصر را اشغال نظامی کرده بودند که در اواخر ۱۹۱۴ به یک پروتکتورات (حمایت شده) تبدیل شد.
امپراتوری عثمانی که در کنار قدرتهای مرکزی (آلمان و اتریش-مجارستان) قرار گرفته بود، با تهاجمات روسی در قفقاز، تلاش برای فرود متفقین در شبهجزیره گالیپولی (۲۵ آوریل ۱۹۱۵ تا ۹ ژانویه ۱۹۱۶)، پیشروی نیروهای بریتانیایی از مصر به سمت اورشلیم (بیتالمقدس، که در دسامبر ۱۹۱۷ فتح شد) و در بینالنهرین از محاصره کوتالعماره (دسامبر ۱۹۱۵ تا آوریل ۱۹۱۶) تا فتح بغداد در مارس ۱۹۱۷ روبرو شد.
در اکتبر ۱۹۱۶، توماس ادوارد لورنس، معروف به «لورنس عربستان»، که سابقاً نقشهبردار برای ستاد کل بریتانیا بود و اکنون به سرویس اطلاعاتی در قاهره منتقل شده بود، به مأموریت در حجاز فرستاده شد، جایی که حسین، شریف مکه، علیه امپراتوری عثمانی شورش کرده بود. او به عنوان رابط بین قبایل عرب و بریتانیاییها خدمت کرد و در عملیات چریکی با امیر فیصل، یکی از پسران حسین، شرکت نمود: آنها در ژوئیه ۱۹۱۷ عقبه را تصرف کردند و در دسامبر وارد اورشلیم شدند.
در سپتامبر ۱۹۱۸، فرانسویها و بریتانیاییها تهاجم قطعی به تنگه داردانل آغاز کردند که راه استانبول را برایشان باز کرد. جبهه فلسطین پس از نبرد مگیدو (۱۶-۲۱ سپتامبر) شکسته شد. بریتانیاییها و متحدان عربشان در ۳۰ سپتامبر وارد دمشق شدند؛ عثمانیها در ۳۰ سپتامبر بیروت را تخلیه کردند، حمص در ۱۶ اکتبر. نیروهای النبی و شریف فیصل نبرد حلب را در ۲۵ و ۲۶ اکتبر بردند و سپس شهر را تصرف کردند. سلطان مجبور به تسلیم شد: در ۳۱ اکتبر، آتشبس مودروس پایان مشارکت ترکیه در جنگ را امضا کرد.
📜پیش زمینه :
در آغاز جنگ (۱۹۱۴)، امپراتوری عثمانی علیرغم ضعف داخلی، سرزمینهای وسیعی در خاورمیانه کنترل میکرد. عثمانیها در نوامبر ۱۹۱۴ به متفقین (بریتانیا، فرانسه، روسیه) اعلام جنگ دادند و با قدرتهای مرکزی متحد شدند. بریتانیا از قبل نفوذ زیادی در منطقه داشت: مصر را از ۱۸۸۲ اشغال کرده بود و در خلیج فارس و قبرس منافع استراتژیک داشت. هدف اصلی متفقین، تضعیف عثمانی و کنترل مسیرهای کلیدی مانند کانال سوئز و منابع نفت بود
❌جبهههای اصلی جنگ
❌کمپین #گالیپولی (۱۹۱۵-۱۹۱۶):
تلاش ناموفق متفقین (عمدتاً بریتانیا و نیروهای آنزاک از استرالیا و نیوزیلند) برای تصرف داردانل و باز کردن راه به استانبول. این کمپین شکست خورد و تلفات سنگینی (بیش از ۲۵۰ هزار نفر از سمت متفقین) به بار آورد، اما عثمانیها نیز ضعیف شدند.
❌جبهه بینالنهرین (عراق امروزی):
بریتانیاییها از خلیج فارس پیشروی کردند، ابتدا شکست خوردند (محاصره کوتالعماره)، اما در ۱۹۱۷ بغداد را فتح کردند.
❌جبهه فلسطین و سینا:
نیروهای بریتانیایی تحت فرماندهی ژنرال ادموند النبی از مصر پیشروی کردند و در دسامبر ۱۹۱۷ اورشلیم را فتح کردند
❌شورش عرب (۱۹۱۶-۱۹۱۸)
مهمترین بخش متن، نقش توماس ادوارد لورنس (لورنس عربستان) و شورش عرب است. شریف حسین بن علی (حاکم مکه) با حمایت بریتانیا علیه عثمانیها شورش کرد. این شورش بر اساس مکاتبات حسین-مکماهون (۱۹۱۵-۱۹۱۶) بود که بریتانیا قول استقلال عربها را در ازای کمک علیه عثمانی داد.
لورنس به عنوان افسر رابط، عملیات چریکی علیه راهآهن حجاز (که نیروهای عثمانی را تأمین میکرد) را رهبری کرد. نیروهای عرب تحت فرمان فیصل بن حسین، عقبه، دمشق و دیگر شهرها را تصرف کرد
لیست نبردهای اصلی بین النهرین
نبرد بصره (Battle of Basra) - نوامبر ۱۹۱۴: اشغال اولیه بصره توسط بریتانیاییها.
نبرد قُرنه (Battle of Qurna) - دسامبر ۱۹۱۴: تصرف قُرنه.
نبرد شعیبه (Battle of Shaiba) - آوریل ۱۹۱۵: دفع حمله عثمانی برای بازپسگیری بصره.
نبرد ناصریه (Battle of Nasiriyah) - ژوئیه ۱۹۱۵: تصرف ناصریه
نبرد کوتالعماره (Battle of Kut / Es Sinn) - سپتامبر ۱۹۱۵: پیشروی اولیه.
نبرد تیسفون (Battle of Ctesiphon) - نوامبر ۱۹۱۵: نبرد بزرگ نزدیک بغداد، که بریتانیاییها عقبنشینی کردند.
محاصره کوتالعماره (Siege of Kut) - دسامبر ۱۹۱۵ تا آوریل ۱۹۱۶: یکی از بدترین شکستهای بریتانیا (تسلیم ۱۳ هزار سرباز).
نبرد شیخ سعد -ژانویه ۱۹۱۶: تلاش ناموفق برای رفع محاصره کوت
نبرد وادی - ژانویه ۱۹۱۶.
نبرد حنا ژانویه ۱۹۱۶.
نبرد دجلیه- مارس ۱۹۱۶: شکست دیگری در تلاش برای نجات کوت
نبردهای دوم و سوم کوت - دسامبر ۱۹۱۶ تا فوریه ۱۹۱۷: فتح مجدد کوت توسط ژنرال مود.
فتح بغداد مارس ۱۹۱۷
نبرد رمادی - سپتامبر ۱۹۱۷
نبرد تکریت - نوامبر ۱۹۱۷
نبرد شرقاط - اکتبر ۱۹۱۸: آخرین نبرد عمده، منجر به آتشبس مودروس
