ســــــــنــــــــگـان_

#الدبران (Aldebaran)

الدبران غول سرخ و درخشان‌ترین ستاره صورت فلکی برج ثور (گاو) است و به نام های دیگر "المِجْدَح والتويبع وعين الثور (چشم گاو) " مشهور است.این ستاره 25 مرتبه بزرگ تر از خورشید و 150 برابر درخشنده تر از آن است .

عربها شکاف بین ثریا و الدبران را «الضّیقه» می نامیدند، زیرا بر خلاف ثریا نسبت به طلوع الدبران بدبین بودند و آن را نحس و بدشگون میدانستند، و می گفتند هنگامی که بین طلوع یا غروب الدبران باران ببارد ،آن سال عقیم می شود به همین دلیل به آن «التابع» و «التوبیع» میگفتند که معنی دنباله رو می‌دهد. زیرا او دنباله رو ثریا (خوشه ی پروین) است!! برعکس در مورد ثریا خوشبین بودند و میگفتند برکت با خود می آورد.

اسطوره شناسی:

بر اساس افسانه های کهن اعراب ،الدبران فردی فقیر و تهی دست بود، در حالی که الثریا دختری زیبا و جوان بود و الدبران را تحت تأثیر قرار داد، بنابراین او تصمیم گرفت به دنبال او برود در خواستگاری کند. ولى خواست كه كسى او را در خواستگاری همراهى كند، كسى را نيافت. پس به نزد ماه رفت و از او خواست که تا آنجا که می تواند تلاش کند و او را به ازدواج ثریا درآورد و ماه پاسخ داد و نزد او رفت. اما ثریا نپذیرفت و پس از اصرار او گفت: با این جوان (الدبران) که پول ندارد چه کنم؟ ماه برگشت و به الدبران گفت که چه اتفاقی افتاده است .اما الدبران اصرار داشت که با او ازدواج کند.

او فقط گوسفند داشت، پس همه را به الثریا برد تا با او ازدواج کند.بیست گوسفندی که الدبران آنها را به #القلاص (القلائص) هدایت کرد، همان‌هایی هستند که خوشه ی «القلائص » نامیده شدند، که نام خوشه‌ای ستاره‌ای شد که در نزدیکی الدبران در آسمان ظاهر می‌شود.

دو ستاره نزدیک الدبران سگ های او هستند که با خود و گوسفندان برد. بدین ترتیب الدبران همراه با گوسفندان خود شروع به هدایت (پیروی) القلائص در آسمان برای همیشه کرد و آنها را به هر کجا که رفتند راهنمایی کرد. به این ترتیب الدبران نماد وفاداری شد، در حالی که ثریا نماد خیانت شدند، در برخی ضرب المثل های عربی آمده است:

«وفادارتر از الحادی (الدبران) و خیانتکارتر از ثریا نیست.

✍همچنین در شعر عرب جاهلی ذو الرمه آمده :

وردن اعتسافا و #الثريا كأنها ……. على قمة الرأس أو من ماء محلق

يلف على آثارها #دبرانها ……. فلا هو مسبوق ولا هو سابق

لعشرين من صغرى النجوم كأنها ……. وإياه في الخضراء لو كان ينطق

✍ابوریحان بیرونی در مورد این ستاره می‌گوید:

دبران ستاره‌ای است سرخ و نورانی و از این جهت آن را دبران گویند که بر ثریا پشت کرده و او در چشم جنوبی ثور است و نیز دبران را فنیق می‌گویند و فنیق شتر نر خیلی بزرگ است زیرا اعراب کواکبی را که در حول دبران است قلائص (شتران ماده) گفته اند و دبران را نیز تابع‌النجم و تالی‌النجم گویند یعنی پیرو ثریا، زیرا دبران پروین را در طلوع و غروب پیروی می‌کند و دبران را نیز مخدج گفته‌اند

📚منابع:

📒كتاب صور الکواکب عبدالرحمن صوفی

📒كتاب لسان العرب ابن منظور مصطلح "دبر".

📒كتاب الانوار و منازل قمر لـ"سالم بن بشير". ص158-159 (فقرة "الثريا والدبران").

📒كتاب لسان العرب ابن منظور مصطلح "قلص".

✍مروان پاشا